Meedraaien op de Eenhoorn, deel 2

Lieve mensen,

Alweer de zoveelste aflevering van m'n weblog. Ik had beloofd om de afleveringe wat korter te maken.
Nou, het is me niet gelukt, ik ben blijkbaar nogal lang van stof.
In deze aflevering behandel ik, buiten wat andere zaken, m'n laatste draaidagen op de Eenhoorn.
Veel leesplezier toegewenst!


Dinsdag 3 mei 2011

Het was weer tijd voor m'n periodieke overhoring. Ik had Ingrid beloofd om wat dingen over bepaalde typen molens te leren, in dit geval de paltrok, spinnekop, weidemolen en tjasker. Ingrid vroeg me weer m'n hempie van m'n lijf. Daarna heeft Ingrid nog wat algemene vragen gesteld om te kijken of andere zaken ook nog zijn blijven hangen. We hebben het gehad over de vang en over kruiwerken. Er was nog redelijk wat blijven hangen. Voldoende voor het examen, dacht Ingrid.

Vrijdagavond 6 mei

Deze avond was een afsluitende avond van de meteorolgiecursus die de afgelopen 2 a 3 maanden gehouden is. In 5 avonden heeft meteoroloog David de (aankomende) molenaars uitgelegd hoe het weer in elkaar steekt en hoe je bepaalde situaties kunt herkennen.

Vanavond, de 6e avond, kregen we een informele test.

Uiteraard werd de avond weer gehouden in een ruimte bij bouwbedrijf v.d. Grift in Soest.

Het was een prachtige avond en de temperatuur was erg lekker. Ik besloot om op m'n gemakkie binnendoor naar Soest te rijden.

Klokslag 8 uur kwam ik aan bij v.d. Grift. Toen ik de zaal binnenliep viel me op dat er erg weinig mensen waren. De avonden werden altijd goed bezocht, er was altijd wel een mens of 20-25 aanwezig. Deze avond waren er maar 10-12 mensen waarvan een aantal al gediplomeerd molenaar zijn. Zou het er iets mee te maken hebben dat er vanavond een test was???

David had voor de test een Powerpointpresentatie gemaakt met daarin een 10-tal vragen. De meeste vragen bestonden uit meer delen. Er werden vragen gesteld wat bijv. de wind in Nederland doet als er een depressie boven ons langs trekt richting het noord-oosten, we moesten een weerkaart lezen, wat is er aan de hand als vlak voor een bui de wind ineens draait, er waren nog wat "waar - niet-waar"vragen, wat doet het weer als er een koufront over trekt, waaraan kun je een (zware) bui herkennen (a.d.h. van foto's), enz.

David gaf aan dat het belangrijk was dat we onze antwoorden motiveerden om aan te geven dat we de stof ook daadwerkelijk begrijpen en dat we niet alleen maar ingestampte rijtjes opdreunen.

We kregen 45 minuten om de vragen te beantwoorden en daarna zouden we ze gezamenlijk behandelen. Op die manier kun je dus ook nog leren van elkaars antwoorden.

Ik heb bewust voor deze avond niets geleerd om te kijken of ik genoeg parate kennis had. Het bleek dat ik een ruime voldoende had. En meerderen met mij. Het bleek dat de meeste aanwezigen goed wisten hoe het weer in elkaar zat.

Ik ben de afgelopen maanden vaak met het weer bezig geweest. Ik kijk elke dag even naar de weerkaarten en naar de satelietbeelden. En uiteraard kijk ik een paar keer per dag naar buiten om te zien wat het weer doet. Ook heb ik nu de stof uit de lesboeken doorgenomen. Ook heb ik regelmatig wikipedia geraadpleegd want ook daar worden erg veel begrippen van het weer duidelijk uitgelegd. Van molenaars Piet (de Ster, Utrecht) en Ingrid (de Hoop, Loenen aan de Vecht) heb ik ook nog boeken te leen gekregen welke ik al even vluchtig heb doorgekeken. Ik moet zeggen dat ik meteorologie een verrekt interesant onderwerp vindt. Ik vroeg David daarom ook of Weathernews (het bedrijf waar hij werkt) ook cursussen geeft voor amateurs. Hij vertelde dat ze normaal gesproken geen cursussen geven maar als er meerdere gegadigden waren dan kan er altijd wel wat geregeld worden. Verder vertelde hij me dat er op het internet veel gratis boeken te downloaden zijn, hij zou me via de mail wel eens een linkje sturen. Verder nodigde hij me uit om eens bij Weathernews te komen kijken om te zien hoe ze daar het weer voorspellen. En dat was uiteraard niet tegen dovemansoren gezegd! Daar ga ik zeker gebruik van maken!

Ik heb m'n e-mailadres bij hem achtergelaten dus dat wordt wellicht vervolgd!

Er werd nog even nageklept door de diverse molenaars en zo tegen 10-en trokken we allemaal weer huiswaarts.
In een eerdere aflevering van m'n weblog heb ik inmiddels geschreven over m'n bezoek aan Weathernews.

7 mei 2011

Er werd die dag flink wat wind voorspeld maar wel uit de verkeerde hoek. De wind zou uit het zuidoosten komen en voor de Eenhoorn is dat een lastige hoek. In het zuiden staat op 300 meter afstand een bos met nogal hoge bomen en in het oosten van de molen staan flats. Wind zat maar of het wat wordt?

's Morgens weer gekeken wat het weer voor die dag zou doen:

Tijdstip: 7:30

Windrichting: Zuid-oost

Windkracht: 3 (18 km/u)

Temperatuur: 18°C

Luchtdruk: 1017 HPa

Vochtigheid: 54%

Bewolking: Cirrus

Hoogte bewolking: Hoog

Trekrichting bewolking: Niet te bepalen, gaat te traag.

Neerslag: geen

Weerkaart: Grote depressie ten westen van Ierland boven de oceaan. De weerkaarten van 6:00, 12:00 en 18:00 laten zien dat deze depressie nagenoeg op dezelfde plaats blijft liggen, de windrichting zal dus nagenoeg niet veranderen. Aan de isobaren te zien lijkt de wind in de loop van de dag wat af te nemen.

Overige waarnemingen: Geen

Omdat ik vrijwel elke zaterdag bij een molen bezig ben was het alweer een tijd geleden dat m'n vrouw en ik samen boodschappen hadden gedaan op zaterdagochten dus dat hebben we weer eens ouderwets gedaan.

Nadat de boel was ingeruimd klom ik op m'n bromtol en reed via de grotere provinciale wegen naar Haarlem. Ik vertrok even na half 10 en dacht dat ik wel op tijd in Haarlem zou zijn. Dat viel tegen want het was erg druk en het tempo zat er niet echt in. Maar hopen dat ik op tijd ben om de molen op te zeilen.

Om 10:50 was ik in Haarlem en reed ik richting de molen en zag dat deze nog netjes stil stond.

Op de zaaggrond zaten Joyce en Jos lekker aan een bakkie leut. Ook maakte ik kennis met Abel. Abel is een jongen van een jaar of 10 die bij Joyce in de buurt woont. Hij is gek op molens en gaat dus vaak met Joyce mee, zo ook vandaag.

Voor bij de koffie had ik lekkere koekjes meegenomen maar dat bleek voorbarig. Jos had een complete appeltaart gekocht. Tja, je hebt altijd baas boven baas.

Nadat de koffie en de appeltaart weggewerkt waren moest Joyce een vertegenwoordiger van de provincie ophalen. Met haar moest ze naar haar eigen molen en daarna zouden ze ook nog naar de Eenhoorn komen.

Onder leiding van Jos zouden Abel en ik de molen opzeilen.

Jos en ik zijn eerst de kapzolder op gekropen om de pen en de hals te smeren. Ik had nog wat vragen over de constructie van de paltrok en die heeft Jos allemaal beantwoord. Bij de overbrenging bovenwiel/krukwiel keek Jos even of de kammen van het bovenwiel niet te diep in de kammen van het krukwiel steken. Doordat hout altijd blijft werken kan de kap wat uitzakken waardoor de gehele boven-as wat lager komt te liggen .
Het blijkt dat de Eenhoorn een paltrok is met een unieke constructie.

Voor de techneuten: Ik heb het eerder gehad over de ringmuur waarover de paltrok kan kruien. In het midden van die ringmuur is een penant of stiep gemetseld. Op die stiep is de koning geplaatst, de koning is het gedeelte waar de molen omheen kan kruien en die de molen ook gecentreerd op de ringmuur houdt.

Een model. Midden onderin de stiep met daarop van onder naar boven: een houten plaat, de kruisbalken en de koning... (Bron: www.penterbak.nl)

Op de koning ligt de sleutel- of staartbalk, dit is de balk die aan de achterkant uitsteekt en waar het kruirad op is bevestigd. Precies boven de koning, op de staartbalk staat een zware balk, de koningsstijl. Op deze stijl ligt een verticale balk, de koningsbalk, die haaks op de staartbalk ligt. Aan de uiteinden van de koningsbalk liggen de zg. zware binten. Aan de uiteinden van deze binten hangen de kotstijlen die de 4 hoeken van de molen vormen. Dit geheel vormt (simpel gezegd) het dragende gedeelte van de paltrok. ± 80% van het gewicht van een paltrok rust op de koningsstijl en 20% rust op de houten rollen.

In de 4 kotstijlen zijn op verschillende hoogtes dikke balken verwerkt die de kap dragen en ook de krukzolder. In de loop van de tijd zal het hout wat werken en inzakken. De koningsbalk zal wat doorbuigen en het hele kot (huis van de molen) incl. kap zakt dan wat in, er komt dus meer gewicht op de rollen te liggen. Dit is te herstellen door de zware wiggen, die tussen de staartbalk en de koningsstijl liggen, aan te slaan. Op die manier komt het geheel weer wat hoger te liggen en worden de kruirollen minder belast.

Bij de Eenhoorn is het echter zo dat ook de krukvloer via twee schoren (een "standvink") ook wordt ondersteund door de koningsstijl.

De "standvink" (V-vorm) staand op de koningsbalk, recht boven de koningsstijl. Boven op de standvink ligt een balk die direkt de krukvloer ondersteund...

Als de koningsbalk hier iets doorbuigt dan zal ook hier het hele kot incl. kap inzakken. Echter, de krukvloer incl. kruk-as en krukwiel, die direct wordt ondersteunt door de koningsstijl, blijft op niveau. Het kan dus zijn dat de kammen van het bovenwiel door het inzakken te diep in de kammen van het krukwiel komen waarbij ze gaan aanlopen tegen het krukwiel zelf.

Ingewikkeld verhaal maar ik hoop dat ik het een beetje begrijpelijk heb kunnen uitleggen. Wil je de hele opbouw van de Eenhoorn beter bekijken, klik dan hier. Zoals ik eerder vertelde is molenaar Jos ook modelbouwer. Hij heeft ook een detailmodel van de Eenhoorn gebouwd en op deze pagina beschrijft hij hoe de molen is opgebouwd.
Na deze "constructieles" hebben we de molen op de wind gezet en opgezeild. Daarna zijn we bijna de hele dag bezig geweest met opruimwerkzaamheden in de molen en op het erf. Komen weekend was het "Nationale Molen en Gemalen weekend" en daarvoor moest de molen wel toonbaar zijn. Ook Ger en Wiebe hebben daarbij geholpen.
Verder moet ik bekennen dat ik die dag niet zoveel geschreven heb en het is alweer zo'n tijd geleden dat ik niet veel meer weet van die dag.
Ach ja, dat scheelt weer een hoop tikwerk (en een hoop lezen!)
Hieronder nog wat foto's die ik die dag gemaakt heb bij de molen:

Hierboven de zg. "penterbak". Tijdens het uitwateren trok er zoveel water in een boomstam dat deze zonk. Met dit bootje werden destijds gezonken stammen weer boven gehaald om te zagen.

Het bovenwiel met daaronder het kleinere krukwiel wat direkt op de krukas gemonteerd zit...

14 mei 2011, Nationaal Molen- en Gemalenweekend.

Jos had me gevraagd of ik zo rond 9:30 aanwezig kon zijn zodat we voorbereidingen konden treffen. JOyce zou op haar eigen molen draaien en dus kon hij m'n hulp wel gebruiken. Tuurlijk, ik ben altijd vroeg wakker dus: geen probleem.
Wat ik vergeten was, ik moest de avond daarvoor (vrijdag de 13e) muziek draaien op het maandelijkse rock-avondje bij ons cultureel centrum, ik zou dus pas om en uur of 4 's morgens in m'n mandje liggen! En als je dan om 9:30 in Haarlem moet zijn dan moet je toch zeker om een uur of 8 je mandje uit. Dat zou dus een kort nachtje worden.

Maar ik had het beloofd dus ik zorg dat ik er ben.

De rockavond verliep erg gezellig. Het echtpaar wat het elke maand organiseert had het nu voor 10 jaar gedaan en zou er na deze avond een punt achter zetten. Daarom was er het e.e.a. georganiseerd en was het erg druk, was weer ouwerwets gezellig.

Na een kort nachtje weer even het internet op gedoken om te kijken wat het weer vandaag zou doen:

Tijdstip: 7:30
Windrichting: West

Windkracht: 2 (10 km/u)

Temperatuur: 12°C

Luchtdruk: 1015 HPa

Vochtigheid: 80%

Bewolking: Cirrus / cirrostratus

Hoogte bewolking: Hoog

Trekrichting bewolking: Niet te bepalen, gaat te traag.

Neerslag: geen

Weerkaart: Om 6:00 trekt er een (zwakke?) trog over west Nederland en België, daar zou wat neerslag uit kunnen vallen. Om 12:00 is de trog verzwakt en ligt boven west Duitsland. Als we geluk hebben dan is de trog voorbij als we gaan draaien. Verder ligt er een kleine depressie boven zuid Noorwegen en een groot hogedruk gebied boven de Atlantische oceaan. Aan de isobaren te zien lijkt de wind de hele dag uit west en noord-west te komen. Het lijkt alsof het vandaag redelijk rustig weer wordt.

Overige waarnemingen: Geen

Toen ik vertrok was het ineens behoorlijk bewolkt (zwakke trog die overtrok?) maar af en toe piepte er een straaltje zon tusendoor. Ik reed weer via de grote provinciale wegen naar Haarlem, lekker genieten van de omgeving. Ondanks dat het weerstation in de Bilt windkracht 2 aangaf stond er toch een stevige bries vanuit het westen dus wat dat betreft zat het wel goed. Ook de bewolking zag er prachtig uit, allerlei kleurschakeringen grijs waren er te zien, van bijna wit tot donkergrijs, blauwgrijs. Een oude Hollandse meester had er een prachtig schilderij van kunnen maken.

Mooie cumuluswolken...

Omdat ik redelijk vroeg vertrok was het niet zo druk op de wegen dus de rit verliep voorspoedig, ik lag iets voor op schema. Ik besloot tussen Aalsmeer en Hoofddorp even af te buigen naar Rozenburg. Dit kleine dorpje ligt pal naast een startbaan van Schiphol. Er zijn daar spottersplaatsen en vroeger ging ik daar vaak kijken naar opstijgende vliegtuigen.

Helaas, het was daar erg veranderd. De weg langs de startbaan was afgesloten en de spottersplaatsen waren er ook niet meer. Dan maar door naar Haarlem.

Hoe dichter ik bij Haarlem in de buurt kwam, hoe meer het opklaarde. Blauwe lucht met hier en daar wat cumulus humulis en cumulus mediocris wolken, dat zag er goed uit!

Even voor half tien liep ik over het pad naar de molen. Jos was al bezig met het versieren van z'n erf. Ik heb mezelf even omgekleed en hielp hem met het ophangen van vlaggetjes. Vanuit de verte kwam het geluid van brullende motoren. Kon kloppen want Jos vertelde dat er vandaag op Zandvoort een race werd verreden. Ook aan de overkant bij de roeivereniging was het druk, er stonden heel wat aanhangers met skiffs, ik denk dat er morgen een wedstrijd op het Spaarne gehouden wordt.

Drukte bij de roeivereniging...

In de kap heb ik de pen en de hals gesmeerd. Ik wilde net de molen op de wind zetten toen ook Wiebe kwam aangefietst. Hij is al een paar maanden vrijwilliger en weet hoe de paltrok werkt maar hij heeft 'm nog nooit opgestart. Ik nam 'm mee om te laten zien hoe je dat doet. Bliksemkabels van de ringmuur gehaald en daarna de molen op de wind gezet. Er waren al gasten op de molen en Jos was aan het uitleggen hoe de molen werkt. Even de gasten gewaarschuwd want ze stonden op de zaagvloer en de hele molen, incl. de mensen op de zaaggrond draaien mee bij het kruien. En aangezien de de Eenhoorn met een schok in beweging komt en de hele molen kraakt en piept wil dat bij bezoekers nog wel eens een schrikreactie geven.

Ik heb Wiebe de lier laten bedienen en zelf liep ik steeds met de kabel van kruipaal naar kruipaal. We waren wel even bezig met het kruien want hij moest bijna 180° om.

Toen de molen op de wind stond zijn Wiebe en ik het kot in gekropen om daar de voorbereidingen te treffen. In het kot liet ik hem de lekensteen op de werkbank leggen en liet ik hem de pal er uit trekken. Uiteraard uitgelegd waar beide voor dienen en hoe ze werken.

Vervolgens hebben we het gevlucht opgezeild. Ook dat had wiebe nog nooit gedaan dus ik heb 'm geleerd hoe hij zeilen voor moet leggen. Ik ben zelf de het hekwerk in gekropen want omdat Wiebe niet ingeschreven staat bij het GVM en dus geen officiële leerling is mag hij zelf niet in het hekwerk klimmen, hij is daarvoor niet verzekerd.

Ik heb 'm geleerd hoe hij het zeil uit de klampen haalt en uitrolt, hoe hij het rechteronderhoektouw moet vastmaken, het zeil uitrollen, de zwichtlijnen om de achterzomer slaan, en de gildeknoop om de zwichtlijnen en het linkeronderhoektouw vast te zetten. Het bedienen van de vang deed ik zelf want ook die mag je niet bedienen als je geen MIO bent.

Samen hebben we het gevlucht opgezeild met vier volle zeilen en toen ik de vang lichtte draaide de Eenhoorn lekker z'n rondjes.
Inmiddels was er al wat bezoek op de molen en ook hulpmolenaars Ger, Wiebe en kersverse vrijwilliger Piet waren aangekomen. Onder de deskundige leiding van Jos Met z'n allen hebben we met z'n allen een stam opgespannen en is er begonne met zagen. Het was een bijzonder gezellige dag met behoorlijk wat bezoekers. 

17 mei overhoring bij Ingrid. Er viel weinig te overhoren want ik had niets geleerd. Geen probleem, eerst een half uurtje slap OH-en en daarna heeft Ingrid me uitgelegd hoe stellingen opgebouwd zijn. Ze meldde nog dat ze een mailtje had gekregen van oliemolen 't Pink in koog aan de zaan. Daar doen ze nog elk jaar aan luilakken. De vrijdag voor het pinksterweekend beginnen ze 's avonds met het slaan van olie en daar gaan ze de hele nacht mee door. Vorig jaar wilde ik daar al eens bij gaan kijken maar ik was toen verhinderd. Ik ben van plan om dit jaar wel te gaan kijken. De zaterdag daarna gaan we een lang weekend weg als het weer goed is. Dus het hangt af van het weer of ik alleen 's avonds ga of dat ik de hele nacht blijf.
Ik ben uiteindelijk niet gegan want het was die avond verschrikkelijk slecht weer. En om dan voor je plezier even richting de Zaan te rijden op de motor....

28 mei weer meegedraaid op de Eenhoorn.
Vandaag zou ik voor het laatst meedraaien op de Eenhoorn.
Wat zou het weer vandaag doen?

Tijdstip: 7:00

Windrichting: zuid-zuidwest

Windkracht: 3

Temperatuur: 11°C

Luchtdruk: 1016 HPa

Vochtigheid: 89%

Bewolking: Altostratus

Hoogte bewolking: Midden

Trekrichting bewolking: Niet te bepalen, gaat te traag.

Neerslag: geen

Weerkaart: Twee lagedrukgebieden bij IJsland. vanuit deze depressies komen vlak achter elkaar een warmte- en een koufront op ons af. Het warmtefront zal boven Nederland langstrekken en het koufront bereikt Nederland pas in de avond. De isobaren laten zien dat de wind de hele dag zo'n beetje uit het zuidwesten blijft komen. Het blijft redelijk rustig weer. 

Overige waarnemingen: Geen

Buienradar: Vanuit het westen komt een smalle band neerslag op ons af (koufront?)

Nadat ik met de hulpmolenaars samen de molen heb opgezeild hebben we ook weer wat stammen opgespannen. Jos vond het nodig om wat zaagbladen te vervangen en daar hebben we bij geholpen.

De zaagbladen hangen opgespannen in het zaagraam. Er zijn wat zaagbladen uit het raam genomen en dat ziet er dan als volgt uit:

Een compleet zaagblad...

1. Snelspanner
2. Hengsel
3. Zaagblad
4. Kluft
5. Haak

Aan beide uiteinden van de zaag zit een verdikte rand waar aan boven- en onderkant een arm geschoven wordt. Aan de bovenkant is dit een hengsel en aan de onderkant noemt men dat een kluft. Aan de onderkant van de kluft zit een klein dwarsstripje, de haak. Daarmee wordt het zaagblad aan de onderkant in het onderspanhoofd van het zaagraam gehaakt. Aan de bovenkant van het hengsel zit een excentrische snelspaninrichting:

Excentrische snelspanner...

1. Hengsel
2. Spanstijl
3. Lip

Deze spanner wordt aan de bovenkant in het bovenspanhoofd van het zaagraam gehaakt. Door de spanstijl aan te slaan kan er spanning op het zaagblad gezet worden. Daarna kan men nog een hefboom op de lip zetten en deze flink aantrekken. Door het excentriek komt er dan enorm veel spanning op het blad te staan. Hoe meer spanning hoe beter, de kans dat het blad gaat wijken tijdens het zagen is dan veel kleiner.

Hengsel en kluft kunnen van het blad afgeschoven worden zodat alleen het blad overblijft. Dit blad kan dan ingespannen worden in een speciale bok om het opnieuw te scherpen, daarover later meer.
Jos pakte één van de reservebladen en liet ons zien hoe die ingespannen wordt. Het hengsel en de kluft worden aan de uiteinden over het zaagblad geschoven. Daarbij moet er op gelet worden dat de richting van de tanden goed is. Er wordt daadwerkelijk verspaand bij de neergaande slag dus de tanden moeten naar beneden gericht staan. Verder moeten hengsel en kluft nagenoeg in één lijn staan met de lijn die gevormd wordt tussen alle zaagtanden, dat is op de bovenstaande foto ook goed te zien. Het is ook mogelijk om de kluft wat verder naar achter te schuiven zodat het zaagblad een klein beetje voorover helt, sommige molenaars geven daar de voorkeur aan.
Nadat hengsel en kluft op het blad geschoven waren werd het complete stel in het zaagraam gehangen. Dan moeten alle bladen op een bepaalde afstand van elkaar gehangen worden zodat er mooie rechte planken of balken van een bepaalde dikte gezaagd kunnen worden.
Vroeger werd er nogal eens door een molenaar gesmokkeld. Stel dat hij 20 duimse planken (1 duim is 25 mm dik) moest zagen dan verloor hij nogal wat hout. Reken maar uit: een zaagblad is, incl. zetting,  ±3 mm dik. Als er 20 in een zaagraam hingen dan ging er dus 60 mm aan hout verloren in de vorm van zaagsnedes. Die 60 mm zijn toch weer 2 planken! Daarom werd destijds de zaagsnede van de dikte van de plank afgetrokken. Men kreeg dus "duimse" planken van 22 mm dik. Meer winst voor de molenaar dus! Tja, sommige molenaars waren vroeger niet echt populair...
Als het zaagblad in het zaagraam hangt dan moet het dus op en bepaalde afstand gehangen worden. Dat gebeurdt door opvulplankjes tussen de bladen te zetten.
Aan de binnenzijde van één raamstijl (verticale balk van het zaagraam) zitten boven en onderin aanslagpunten:

Onderspanhoofd met zaagbladen...

Op de foto hierboven zien we aan de rechterkant nog net de aanslag in de raamstijl. Daar tegenaan (links) zit een opvulplankje en daarnaast hangt het eerste zaagblad.
Bij het aanbrengen van een zaagblad wordt deze eerst in de spanhoofden gehaakt. Daarna wordt het blad met de spanstijl een klein beetje op spanning gebracht. Vervolgens worden de opvulplankjes aangebracht en wordt het zaagblad met een hamer zijwaarts tegen de opvulplankjes getikt.
Omdat de kluft met de haak nogal diep in het onderspanhoofd zit is er een speciale hamer om het blad tegen het onderste opvulplankje te tikken, de "spanmoker". Ik dacht, "nou daar komt me toch een hamer!" Maar dat viel tegen. Zie hieronder de "spanmoker"...

Wel goed kijken want hij is bijna niet te zien!

De spanmoker...

Met deze hamer kan men tussen de liggers van het onderspanhoofd een paar tikken tegen de kluft of de haak geven zodat het zagblad tegen het opvulplankje kont te hangen. Als het zaagblad goed recht hangt dan wordt de spanstijl goed aangeslagen en tenslotte wordt er een hefboom op de lip van de snelspanner gezet en wordt deze nog eens flink nagetrokken.
Nadat alle zaagbladen ingespannen waren kon er gezaagd worden.
Er was weer flink wat bezoek en de hulpmolenaars waren druk bezig om e.e.a. uit te leggen.
Molenaar Joyce stond het uitgenomen aagblad te scherpen met een vijl. Ik vroeg haar of ze het me wilde leren.
Als eerste wordt de zaag ingespannen in een speciale bok zodat deze goed vast staat:

Het zaagblad in de bok...

Er wordt dan gekeken of de punten van alle zaagtanden in één lijn liggen. Een punt die teveel uitststeekt zal teveel hout voor z'n kiezen krijgen en een punt die te ver terug ligt doet helemaal niets.
De vijl is mooi recht en die wordt over de punten gelegd om na te gaan of alles in één lijn ligt:

Controleren of alles in één lijn ligt...

Punten die teveel uitsteken worden dan plat afgevijld net zolang totdat ze in lijn liggen. Op de foto hieronder zie je een tweetal afgevijlde punten:

Afgevijlde tandpunten...

Dan wordt de voorzijde (verticale kant) onder een hoek afgeveijld net zolang totdat alle roest er af is en deze mooi blank is. Tenslotte wordt dan de schuine zijde ook weer onder een hoek afgevijld totdat deze schoon is en er weer een scherpe punt ontstaat:

Een tand weer als nieuw!

Erg leuk om ens te doen maar als je je bedenkt dat een zaagblad zo'n 45 tanden heeft dan ben je nog wel even bezig!
Nadat alle tanden gescherpt zijn wordt ook de zetting nog gecontroleerd. Ik heb het begrip "zetting" als eens behandeld in een eerdeel van m'n weblog over de Ster. Hierbij nog een korte samenvatting:
Het zaagblad is ± 3 mm dik. Als je daarmee gaat zagen dan denk je een zaagsnede van 3 mm dik te krijgen. Echter, hout is een flexibel samendrukbaar materiaal. Als je daar met een plat zaagblad doorheen zaagt dan al de zaagsnede ± 2,5 mm dik worden. Kortom, het zaagblad gaat klemmen. Daarom worden de tanden om en om iets naar links en rechts gebogen, dit noemt men de zetting.. Op de foto hierboven zie je ook dat de tanden om en om naar links en rechts scherp gevijld zijn. Doordat de tanden wat uit elkaar staan krijg je een zaagsnede van ± 4 a 5 mm terwijl het blad maar 3 mm dik is. Op die manier heeft het blad een bepaalde vrijloop en klemt dus niet in het hout.

De "zetting"...

Hierboven zie je een afbeelding van een zaagblad waarbij je recht op de zaagtanden kijkt. Je ziet dat de tanden om en om iets naar buiten staan.
De zetting van de tanden worden gecontroleerd en met een speciale tang wordt de zetting nog wat gecorrigeerd.

Na het zagen van weer wat balken en het rondleiden van een hoop bezoekers was de dag alweer voorbij. Het was voor mij de laatste dag op de Eenhoorn. Weer een leerzame periode op een zeer interessante molen.
Ik bedankte Jos, Joyce en de hulpmolenaars voor hun gastvrijheid en bromtolde weer met een voldaan gevoel huiswaarts.

Van de keren dat ik op de Eenhoorn heb meegedraaid heb ik een filmpje gemaakt. Het duurt eem minuut of 12 maar het geeft goed weer hoe er op een paltrok gewerkt wordt. Veel kijkplezier!



Dat was-ie weer voor deze keer. De volgende keer een aflevering over een watermolen in de Ardeche en over m'n avonturen bij de middelste molen in Cabauw.
Wederom bedankt voor het lezen en tot dan.
Groet,

Marcel

Meedraaien op de Eenhoorn

Lieve mensen,

Zoals eerder gelezen zat mijn stageperiode bij de Kilsdonkse er eind april op. De volgende molen op m'n "verlanglijstje" was paltrokmolen de Eenhoorn in Haarlem. Over die molen gaat een groot gedeelte van deze aflevering.

Veel leesplezier!

28 april Contactavond GVM
De afdelingen van het GVM organiseren periodieke contactavonden. Veel molenaars hebben een "eigen" molen en hebben dardoor niet veel contact met andere molenaars. Daarom worden er contactavonden georganiseerd zodat men weer eens kan bijpraten. Tijdens deze avonden worden ook nieuwtjes gebracht en worden er (foto)presentaties gegeven.
Op 28 april was er dus weer een contactavond.

Lekker binnendoor ten zuiden van Utrecht naar Oostbroek gereden, ik was net op tijd binnen. Paul (onze contactpersoon binnen het HUL) deelde mee dat nu ook de Gezina opgeknapt gaat worden. De Gezina is een molenstomp even ten westen van Groenekan).

Daarna hield molenbouwer Bart van een molenbouwbedrijf een praatje. Het komt nogal eens voor dat molenaars zelf aan de molen klussen. En dan gebeurt het ook nogal eens dat er grote(re) klussen aangepakt worden. We zijn natuulrlijk trotse molenaars en we kunnen alles zelf! Hij noemde als voorbeeld dat een molenaar zelf het bovenwiel in het goede spoor wilde krijgen door het aanslaan van de wiggen. Het werd alleen van kwaad tot erger. Het bovenwiel draaide ging steeds verder uit het spoor draaien. De molenaar dacht geld te besparen maar uiteindelijk moest er toch een molenbouwer aan te pas komen om de boel te corrigeren. De molenbouwers waren nu 2 x zo lang bezig om het wiel weer in het goede spoor te krijgen en de "besparing" liep daardoor aardig in de papieren.

Moraal van het verhaal: denk niet te snel "kan ik zelf wel" maar roep hulp in als je ook maar enigszins twijfelt aan je eigen capaciteiten.

Daarna was het woord aan Jan van Es. Hij heeft een boek geschreven over de geschiedenis van het Grootwaterschap van Woerden, het boek heet "Genswater".

Korte samenvatting: in de 9e en 10e eeuw begon men stukken veenland te ontginnen. Reden was dat de bevolking groeide, er was woonruimte nodig en ruimte om meer landbouw te bedrijven. Veen is drassige grond dus het water moest afgevoerd worden. Dat deed men toen simpelweg door sloten en vaarten te graven naar lagergelegen rivieren, bijv. de Hollandse IJssel, die uiteindelijk in zee uitkwamen.

Binnen het gebied wat nu Nederland heet waren er meerdere machthebbers bijv. de graaf van Holland en de bisschop van Utrecht. De graaf wilde z'n macht uitbreiden. Hij won de slag bij Vlaardingen en annexeerde een deel van Utrecht, de grens werd verplaats van Vlaardingen tot aan Woerden. Gevolg was natuurlijk dat Holland en Utrecht niet de beste vrienden waren. Het "afwateren" van de Utrechtse polders via rivieren door Holland werd stopgezet door een grote dam aan te leggen in de Hollandse IJssel. Utrecht moest z'n water dus maar via andere waterwegen af gaan voeren. De Bisschop stapte naar de hoogste instantie en legde dit probleem voor bij de keizer. Die besloot dat de dam doorgestoken moest worden en gaf opdracht om vanuit Utrecht kanalen te graven richting het noorden zodat er afgewaterd kon worden in de Haarlemmermeer en het IJ.

Ik ben zelf niet zo'n geschiedenisfanaat maar ik vind het wel erg interessante materie. Molenaar Piet  van de Oukoper molen bij Breukelen is ook eens in de geschiedenis van z'n molen gedoken en ook hij heeft daar een leuk boek over geschreven wat ik een paar jaar geleden gelezen heb.

Moet ik toch m'n geschiedenis maar eens wat bijschaven. Eerst m'n examen maar eens halen, daarvoor moet ik ook al genoeg lezen.

30 April

Ik ben niet zo'n koninginnedagvierder dus besloot gewoon mee te gaan draaien op een molen. Een week of twee voordat ik zou stoppen bij de Kilsdonkse heb ik via de mail contact opgenomen met Jos, de molenaar van paltrokmolen de Eenhoorn in Haarlem. Ik hoorde van meerdere molenaars dat het leuk is om daar eens mee te gaan draaien.

Ik kreeg een leuk mailtje terug. Jos was ook bij de ledenvergadering van het GVM in Huizen geweest en had mijn presentatie gezien. Aangezien hij modelbouwer is en ik in de gieterij met modellen (mallen) werk hebben we nogal wat raakvlakken. Om kort te zijn: ik was welkom om eens een tijdje mee te draaien.

Bij de Kilsdonkse molen begon men 's morgens al om 9:00. Bij de Eenhoorn wordt om 10:30 begonnen, ik had 's morgens dus tijd over.

Eerst weer even naar het weer gekeken:

Tijdstip: 7:30
Windrichting: Oost Noord-Oost

Windkracht: 3

Temperatuur: 10°C

Luchtdruk: 1012 HPa

Vochtigheid: 92%

Bewolking: Helder

Hoogte bewolking: NVT

Trekrichting bewolking: NVT.

Neerslag: geen

Weerkaart: Uitloper van een koufront boven het noord-oosten van ons land, zal waarschijnlijk geen effect hebben.

Overige waarnemingen: Geen

Buienradar: geen echo's

Het zou die zaterdag prachtig weer worden dus de avond daarvoor heb ik een leuke binnendoorroute uitgezet naar Haarlem.

Lekker stukkie binnendoor (rode lijn)...

Altijd weer leuk, dat binnendoor rijden, je rijdt door de leukste dorpjes zoals bijv. Bilderdam en Vrouwentroost. En vrijwel altijd denk ik dan bij mezelf: "Wat is Nederland toch een prachtig land!"

Onderweg kwam ik heel wat mensen tegen die helemaal in het oranje waren uitgedost. Bij een bushalte zag ik een jonge vent, ook helemaal in het oranje met een krat bier tussen z'n benen, die was dus heel wat van plan.
Toen ik over de Aalsmeerderdijk reed zag ik al heel wat "oranje" bootjes richting Amsterdam varen. Veel hossende jongeren op een bootje, harde muziek en een hoop bier. En dat om 9:45...

Om 10:15 parkeerde ik m'n bromtol bij het voetpad wat naar de Eenhoorn loopt. Ik liep naar de molen maar de hekken waren nog dicht. Uiteraard, want we hadden om 10:30 afgesproken. Gaf mij de kans om eens even langs de molen te lopen en alles goed te bekijken. Wel heel apart om zo'n werkplaats "in de open lucht" te zien. Alles op de zaaggrond (werkvloer van een paltrok) staat, ligt of hangt in min of meer de open lucht.

De "zaaggrond" van een paltrok...

Nadat ik de molen even bekeken had ging op een bankje zitten en genoot van het uitzicht over het Spaarne.

Het Spaarne...

Kort daarna arriveerde molenaar Joyce op haar fiets. We hadden elkaar al wel een keer gezien tijdens de ledenvergadering van het GVM maar we hadden elkaar nog niet gesproken. Even kennis gemaakt en ze nodigde me uit om verder te komen. M'n spullen kon ik kwijt op de raamzolder.

Joyce was bezig met de koffie terwijl ik even een kijkje nam op de raamzolder. Het is erg krap en "kruip-door, sluip-door" in een paltrok.

Even later kwam ook molenaar Jos aan. Nadat we kennis hadden gemaakt begon hij meteen te vertellen over een probleem wat de Eenhoorn heeft. Maar goed dat ik al iets had gelezen over de opbouw van een paltrok want ik kreeg meteen heel wat namen van onderdelen om m'n oren.

Een paltrok is een onderkruier. Een bovenkruier is en molen waarvan alleen de kap op de wind gedraaid kan worden. Bij een onderkruier wordt de gehele molen op de wind gezet.

Klik hier om te zien hoe de (onderkant van een) paltrok is opgebouwd, dat scheelt mij een hoop schrijfwerk en wie kan dat beter uitleggen dan de molenaar zelf.

Het blijkt dat de molen iets scheef op de ringmuur staat.

De kruivloer en overring moeten in één lijn staan...

Op de bovenstaande foto zie onderaan de ringmuur, met daarop de kruivloer. Daarboven de rollenwagens en de overring. De kruivloer en de overring moeten in één lijn staan.
Ook is er een spoorstok over een kruirol heen geschoten, er zitten nu dus 2 spoorstokken tussen 2 rollen.

Een "overgestoken" spoorstok...

In het midden van de foto hierboven zien we een kruirol. Direct links van de rol zien we het uiteinde van een spoorstok liggen die daar niet hoort, deze hoort 30 a 40 cm rechts van de kruirol te liggen. Linksbovenin zie je nog net een kaal plekje hout, daar had de spoorstok moeten liggen.

De spoorstokken zitten met een kraag om de koning, Het is de bedoeling dat ze de rollenwagens op de kruivloer houden maar dat is nu dus niet het geval. Ook is de overring op t.p.v. een verbinding een stuk naar binnengedrukt.

In elkaar gedrukte verbinding van de overring...

Hierboven zien we linksonderin, boven de rol, een verbinding van de overring die niet meer netjes aansluit. Dat gedeelte van de overring wordt door de druk van de steunbeer (schuine balk) iets naar binnen gedrukt.

De zaaggrond van een paltrok bestaat uit 4 lange vloerliggers die een behoorlijk stuk buiten de ringmuur steken. De uitstekende delen van deze vloerliggers worden ondersteund door steunberen die schuin rusten op de overring.

De zaaggrond die door steunberen ondersteund wordt

Waarschijnlijk is de druk op die steunberen te groot (geweest) waardoor de verbinding van de overring in elkaar gedrukt is. Verder was te zien dat de molen niet overal op de rollen staat. Op een bepaalde plaats zat er wel 3 a 4 cm ruimte tussen de rollen en de overring. Dat is waarschijnlijk ook de plaats waar de spoorstok over een rol is geschoten.

Tenslotte ligt ook de kruivloer niet mooi concentrisch op de ringmuur.

Jos had een mooi stukje gereedschap meegenomen om e.e.a. op te meten. Een erg handig apparaatje waarmee je een straal laserlicht op een opperblak projecteert. Het apparaat meet de tijd hoe lang het duurt voordat de reflectie van het licht terug is bij het apparaatje en rekent dit dan om in een maat. Dus: richten, even wachten en dan heb je de maat. Scheelt een hoop geëmmer met een rolmaat.

Met dit apparaatje wilde Jos de afstanden meten van de kruivloer, rollenwagens en overring totaan de koning. Even kijken of de boel nog wel mooi rond is.
We liepen nog even om de molen heen en Jos liet me een stuk hout zien waar een datum was ingekrast:

De datum is voor de helft weggevallen maar hoogstwaarschijnlijk staat er "17 8/23 76" ofwel 23 augustus 1776. Zo oud is deze molen dus al.

Na dit hele verhaal waren ook hulpmolenaars Ger en Wiebe naar de molen gekomen. Ger was lekker met z'n bootje gekomen welke hij aan het steigertje had gelegd. Hij schijnt al een lange tijd mee te draaien bij de Eenhoorn. Wiebe is een paar maanden geleden vrijwilliger geworden.

We hebben even kennis gemaakt waarna Joyce naar beneden kwam met de koffie.

Na de koffie met de gebruikelijke koek ging Joyce voorbereidingen treffen om de molen op te starten. Jos Ger en Wiebe zijn aan de gang gegaan met de nogal omvangrijke meetklus. Het leek me erg interessant om te kijken wat nu de problemen zijn maar ik moet ooit nog een examen doen dus ik ben Joyce gaan helpen.

Joyce is een dame die het molenaarsgebeuren al met de paplepel ingegoten heeft gekregen. Ze doet het al 20 jaar en is inmiddels instructeur, daar kan ik dus nog wat van leren.

Als eerste werd de molen op de wind gezet. Omdat e.e.a. nogal zwaar loopt heeft men destijds een electrische lier aangebracht.

De electrische lier...

Vanaf de molen wordt een kruikabel met lus om een kruipaal gelegd. De kruikabel loopt via een katrol die bij het kruiwiel aan de staartbalk bevestigd is. Met een druk op de knop begint de lier de kabel in te halen en met veel gekraak draaide de molen naar de wind.

De kruiketting die overgaat in een staalkabel die via een katrol op de staartbalk naar de lier loopt...

Het kruien gebeurt hier dus met een druk op een knop en vandaar dat de Eenhoorn wel eens gekscherend een "duimkruier" genoemd wordt.

Joyce liet me verder m'n gang gaan en zou wel ingrijpen als het fout ging.

Ik ben begonnen met het smeren van de pen en de hals. Joyce legde uit dat er twee bliksemafleiders zijn: één op de roe en één via een sleepcontact op de pen. De Eenhoorn heeft een zg. Vlaamse vang.

Ik keek verder even rond in de kap en ik mistte de vangbalk. Die hing een zolder lager en wordt bedient met een binnenvangstok. De verbinding tussen de vangbalk en de vang wordt gemaakt door een "sabelhout" i.p.v. een sabelijzer.

De vangbalk met de binnenvangstok...

Op de vraag of er misschien nog ergens een leken-pen zat kreeg ik als antwoord dat er geen lekenpen was maar wel een "lekensteen". Een brok steen van ± 25 kg welke met een touw aan de vangbalk hangt.

De "lekensteen"...

Dit extra gewicht zorgt ervoor dat de vang moeilijker te lichten is door "leken", een soort beveiliging, dus.

De lekensteen hangt op de raamzolder en moet daar op de werkbank gelegd worden. Op dezelfde plaats moet ook de pal uit het bovenwiel getrokken worden.

De Eenhoorn heeft twee vangtouwen.

Twee vangtouwen...

Hierboven zien we twee vangtouwen aan de vangstok gebonden. Het rechtse touw gaat door een gat in de vloer van de raamzolder en is te bedienen vanaf de zaaggrond, het linkse touw gaat via een klein gat in de borst naar buiten zodat je de vang ook kunt bedienen bij het gevlucht. Vanaf het vangtouw op de zaaggrond is het gevlucht niet te zien, vandaar dat er een tweede touw bij het gevlucht te bedienen is.

Beide touwen liggen opgerold op de raamzolder en moesten even door de betreffende gaten neer gelaten worden.

Daarna liepen we naar beneden en klommen we op het schavot om het gevlucht op te zeilen. Het schavot is een soort balkon aan de voorkant van de molen waar het gevlucht bedient kan worden.

Het tweede vangtouw voor de borst van de molen...

Er stond een behoorlijke wind en de meeste molens zouden ook zonder zeilen al behoorlijk snel voor de prins kunnen draaien.. Een paltrok heeft geen koningsspil zoals bij zaagmolen de Ster. Het krukwiel (wat op kruk-as zit) wordt direct door het bovenwiel aangedreven. De zaagramen draaien dus altijd mee. Daarom stelde ik voor om te beginnen met 4 halve zeilen.

Ik maakte de roeketting en bliksemkabel los waarna ik het eerste zeil uitrolde en vastmaakte. Daarna was het de beurt aan de zwichtlijnen. De onderste twee zijn niet zo moelijk om het hekwerk te slaan. De bovenste lijn was toch wel even wat anders aangezien het gevlucht van een paltrok erg kort voor de borst langs draait. Bij een ronde molen heb je ruimte om de zwichtlijn zo hoog mogelijk en in een ruime bocht om een heklat te slaan. Dat was nu wel even anders. Eigenwijs als ik ben probeerde ik het eerst zelf. Met veel geklooi lukte het dan toch maar voor het mooie zat de lijn toch nog één heklat te laag.

Ik zette alle touwen vast en liet met het vangtouw het volgende end voorkomen. Terwijl het tweede end naar beneden kwam vroeg Joyce plagend: "Ik dacht dat je 4 halfjes zou voorleggen?" Deksels, dat was zo! Ik had een mooie volle voorgelegd! De laatste maanden was er op zaterdag zo weinig wind dat we bij de Kilsdonkse altijd 4 volle zeilen voorgelegd hadden. Dat zat nog zo "in m'n systeem" dat ik dat nu weer deed! Stom!

Joyce vond het geen probleem, dan deden we toch twee volle en twee halve?

Bij het tweede zeil lukte het me helemaal niet om die bovenste zwichtlijn over de juiste heklat te slingeren, ik was blij dat Joyce zoveel geduld had. Uiteindelijk toch maar eens gevraagd of ze het voor wilde doen. En het is inderdaad een bepaalde slag. Na nogmaals een beetje klooien lukte het me dan uiteindelijk.

Nadat het gevlucht was opgezeild en ik de rest had gewaarschuwd lichtte ik de vang. De molen kwam langzaam op gang en ook de zaagramen begonnen te bewegen.

Op één van de zaagsledes lag een oude biels die een klein beetje was ingezaagd. Hij was ooit eens opgespannen voor een demonstratie.

De biels was op een gegeven moment ver genoeg voorbij het zaagblad gekomen om een verankering aan te leggen. Joyce was al aan het zoeken naar een geschikte schotel. Een "schotel" is een korte balk die dwars op de zaagslede gelegd wordt. Meerdere van deze schotels worden over de zaagslede gelegd en daarop wordt een boomstam gelegd om deze in te spannen.
 Ik hielp Joyce door te zoeken naar opvulplaatjes en wiggen. Toen alles onder de biels lag en het balkijzer in het pollenstuk gestoken was probeerde ik weer eens een wurgknoop te leggen en dat lukte, ik had dat ooit nog eens bij zaagmolen de Ster geleerd. 't Was geen mooie wurgknoop maar de boel lag wel vast.

Opgespannen boomstam. Linksbovenin zie je de pollenstukken (groen) met daarin de gaten voor de balkijzers. De balkijzers liggen over de stam heen en zijn d.m.v. een wurgtouw met wurgknoop verankerd aan de zaagslee. Onder de stam zie je de "schotels"...
Het bleek dat de wind erg wispelturig was en ook nog net te zwak. Joyce besloot om van de twee halve zeilen maar twee volle te maken. We liepen samen naar het schavot waar ik de vang bediende om de boel stil te zetten. Het eerste end had ik zonder al teveel problemen beneden, het is toch altijd weer even wennen, zo'n vang van een (voor mij) nieuwe molen.

Het tweede end gaf meer problemen. Ik was steeds net iets te laat en dan laat ik 'm liever doorgaan dan dat ik de "noodrem" gebruik. Ik moest het end twee keer laten doorgaan voordat ik 'm beneden had. Uiteindelijk lagen er dan 4 volle zeilen op.

Buiten de opgespannen biels lag er geen hout op de zaaggrond. Ger was bezig om een grote houten stam te slepen.

Vroeger lag er om elke paltrok een ringsloot. Uit deze sloot konden dan houten stammen gehesen worden met de kraan die aan één van de uiteindes van de zaaggrond staat. Vanwege ruimtegebrek is de ringsloot er niet meer en dat geeft een klein probleempje: je moet dan altijd de hele molen draaien om de kraan boven een stuk hout te krijgen.

Wat men bij de Eenhoorn gewoonlijk doet is meerdere stammen en stukken hout rond de molen leggen. Op die manier maakt het dan niet zoveel uit hoe de molen staat, er ligt dan altijd wel een stam onder de kraan.

Ger had de molen vastgezet met een andere kruikabel zodat de electrische lier vrij was. Met deze lier en wat katrollen werd er een stuk hout tot onder de kraan gesleept. Toen het stuk bijna onder de zaaggrond lag werd de kraan in stelling gebracht om het brok hout op de zaagvloer te hijsen.

Op de raamzolder van de paltrok staat de winderij. De winderij is een door wind aangedreven lier welke ook een krabbelwerk heeft. Voor meer info klik hier of lees nogmaals deel 3 van m'n avonturen op de Ster.

De winderij voor de kraan...

Het krabbelwerk werd in z'n "vrij"gezet zodat we de haak konden laten zakken. Nadat Ger het stuk hout aangepikt had werd het krabbelwerk ingeschakeld en kwam het stuk hout stukje bij beetje omhoog. Aangezien dat erg langzaam gaat hadden we even tijd voor een bammetje en wat drinken.

Jos had inmiddels een hele lijst met maten. Er zaten inderdaad behoorlijk wat verschillen in. Hij zou ze thuis uitzetten in een tekenprogramma om te kijken hoe de rondheid was van de kruivloer, de wagens en de overring.

Op het moment dat het stuk hout bijna op de zaaggrond lag moest ik er helaas vandoor, ik had beloofd om die dag ook nog even bij m'n eerste instructiemolen langs te gaan en eens te kijken hoe het daar ging.

Ik bedankte iedereen voor de wijze lessen en bromtolde daarna via de N201 op m'n gemakkie naar Loenen aan de vecht.

Daar aangekomen zag ik dat de Hoop met twee volle zeilen behoorlijk snel liep. Ik parkeerde m'n eigen molen (motor) en bij binnenkomst hoorde ik dat er gemalen werd. Ik viel dus met m'n neus in de boter (of moet ik zeggen "meel"?) want er wordt niet zo heel vaak gemalen op de Hoop.

Ik klom de 4 trappen omhoog en zag wel erg veel beestjes vliegen. Op de maalzolder aangekomen trof ik Ingrid en Dick die, zoals gezegd, driftig aan het malen waren.

Het bleek dat er een meelmottenplaag was. De beestjes hadden al een aantal (jute)zakken graan zodanig aangevreten dat ze niet meer gebruikt konden worden. De rest van de zakken wilde Ingrid zo snel mogelijk wegmalen zodat die niet aangetast konden worden.

Dick en ik zorgden voor het volhouden van het kaar en Ingrid stond aan de meelbak. Ook hier was de wind erg wispelturig, de ene keer stond de molen echt stil, de andere keer draaide hij 60-65 enden, echte werkwind, dus.

Er is nog aardig wat bezoek geweest die Dick en ik rondgeleid hebben. En Ingrid deed haar verhaal bij de meelpijp.

Totaal moest er 360 kg gerst gemalen worden maar Ingrid twijfelde of het voor vijven zou lukken. De wind nam wat af en werd steeds wispelturiger. Ze besloot om er nog twee halve zeilen bij te leggen.

Zo gezegd en gedaan en Ingrid zette haar kerels aan het werk. Dick bediende de vang en ik deed de zeilen.

We hebben even met twee volle en twee halve gedraaid maar dat was nog niet voldoende, Ingrid maakte er uiteindelijk 4 volle van.

De wind bleef wispelturig maar als het dan waaide dan ging het ook echt hard. Ik heb zelden een loper zo hard zien draaien. Het had wel het gewenste resultaat want even na vieren verdween de laatste gerst vanuit de schuddebak het kropgat in.

Dick en ik zouden de molen opbergen en Ingrid zou de maalkuip schoonmaken, daarna hebben we de zakken meel (18 stuks) afgeschoten. Nog even de administratie bijwerken (1832 omwentelingen) en daarna was het tijd om naar huis te gaan.

Wederom een enerverend dagje in molenland!

Bedankt voor het lezen! De volgende keer meer over de Eenhoorn.
Groet,

Marcel